و حافظ صحت بايد كه زمانى به حمام رود كه غذا در معده و جگر او هضم شده باشد و اين به حسب هر مزاج مختلف است . اكثر آن است كه بعد از شش ساعت باشد و بيشتر فى الجمله تحمل بايد كرد تا نشانه‌هاى هضم ظاهر شود و نشانه‌هاى هضم آن است كه خود را سبك يابند و طعم و بوى طعام از خود نفهمد و اگر آب طلب كند و بياشامد ، سبكى زياده شود و طبع را خوش آيد ، از جهت گذرانيدن آنچه در معده است . و اگر حافظ صحت گرم‌مزاج باشد و از حركت صفرا ترسد ، پيش از حمام ، اندك چيزى لطيف تناول كند و بهترين چيزها در اين وقت آن است كه مغز نان گندم نيكو پخته ، به آب انار يا آب‌غوره يا آب سيب ترش يا شربت اينها با گلاب . و بايد كه بعد از حمام ، آب سرد نخورد ، زيرا كه در اين حال مسام گشاده است و زود سردى آن به اعضاى رئيسه مىرسد و موجب نشاندن حرارت غريزى مىشود و اگر شخص گرم‌مزاج باشد و تحمل نداشته باشد ، بايد كه اول مضمضه كند و بعد از آن اندك‌اندك بمكد ، چنان كه سردى او به يك بار در او كار نكند . و صاحبان تب و ورم و حرارت از حمام احتراز كنند تا مواد در اعضاى ايشان به حركت نيايد و موجب زيادتى مرض ايشان نشود . مگر وقتىكه اخلاط در بدن ايشان كم باشد و به تحليل و تلطيف احتياج باشد . اين مقدار بحث حمام به حسب اين مقام كفافست . [ حمام گرم ] دفع مضرت حمام گرم و آن روان شدن اخلاط است به اندام‌ها و پيدا شدن سده و ورم ، اگر اخلاط ثقيل و مايل به اسفل باشد ؛ [ و پيدا شدن ] دردسر « 1 » و سرسام و صرع و سكته ، اگر اخلاط لطيف مايل به اعلا « 2 » باشد ، به آشاميدن شربت‌هاى خنك مثل شراب به و سيب و رب حماض و شراب تمر هندى و شراب آلو و سكنجبين و مثل اينها به

--> ( 1 ) نسخه « و در سر » آمده كه به « دردسر » تصحيح شد . ( 2 ) تن نسخه خطى « اعلا » آمده درحالىكه « اعلى » درست است كه در مقابل اسفل مىباشد .